مروری بر تاریخچه و قابلیتهای جنگنده سوپرزنی ساب ۳۵ دراکن؛ نماد اراده سوئد در دوران جنگ سرد

مروری بر تاریخچه و قابلیتهای جنگنده سوپرزنی ساب ۳۵ دراکن؛ نماد اراده سوئد در دوران جنگ سرد, صنعت هواپیما سازی سوئد همواره نمونههایی بینظیر و در عین حال کمتر شناختهشده از جتهای جنگنده را به جهانیان معرفی کرده است. در حالی که پروژه رهگیر کانادایی آبرو سیاف-۱۰۵ آرو با شکست مواجه گردید، همتای سوئدی آن یعنی ساب ۳۵ دراکن ( 35 ) توانست خود را در تاریخ هوانوردی تثبیت نماید.
این هواپیما نه تنها اولین جت اروپایی بود که واقعاً توانایی پرواز با سرعت مافوقصوت را داشت، بلکه پیشگام اجرای مانوری بود که بعدها با نام مانور ک شهرت یافت. ساب ۳۵ دراکن؛ معماری نوین دو بال دلتا دراکن که به فارسی به معنای اژدها است، یک جنگنده رهگیر دو بال دلتا تعلق دارد که توسط شرکت ساب در بازه زمانی ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۴ تولید گردید.
یب متفاوت تشکیل شده است.
این معماری هوادینامیکی به دراکن اجازه میداد هم در سرعتهای بسیار بالا عملکرد عالی داشته باشد و هم در سرعتهای پایین و هنگام فرود، ثبات و کنترل لازم را حفظ نماید. همین ویژگی امکان عملیات از روی باندهای کوتاه و حتی جادهها را برای آن فراهم آورد. ورود دراکن به خدمت نیروی هوایی سوئد در سال ۱۹۶۰، نقطه عطفی در توانمندی دفاعی این کشور بود. این جت به عنوان اولین جنگنده ساخت اروپا غربی با قابلیت واقعی فراز صوت شناخته شد.
از دیگر افتخارات این فروند، اجرای اولین مانور کورت پاراد یا جا خالی دادن مختصر بود که پایه مانور معروف ک را شکل داد. اگرچه دراکن در ç یک درگیری نظامی واقعی مشارکت نکرد، اما در مقابلههای شبیهسازی شده تنبهتن قابلیتهای تهاجمی و مانوربری فوقالعادهای را نشان داد. نکته قابل توجه در استراتژی دفاعی سوئد، وابستگی تاریخی این کشور به موتورهای خارجی است.
سوئد تاکنون نتوانسته است به طور مستقل موتور جت جنگنده طراحی و تولید کند؛ مثلاً موتور توربوفن ولو آرام ۱۲ برای جنگنده گریپن، تحت لیسانس از موتور اف۴۰۴ جنرال الکتریک تولید میشود.
تولید، انواع و بازارهای صادراتی مجموعاً نزدیک به ۶۵۰ فروند از انواع مختلف دراکن خط مونتاژ خارج شدند. این هواپیما موفقیت تجاری محدودی در صادرات داشت و تنها توسط اتریش، دانمارک و فنلاند خریداری گردید. در آن دوران، این سه کشور از منظر ژئوپلیتیک در وضعیت حساسی قرار داشتند؛ غرب دموکراتیک و شرقی کمونیستی.
اتریش بر اساس معاهده پس از جنگ جهانی دوم، از نصب موشکهای هدفیاب AIM روی هواپیماهایش منع بود؛ به همین دلیل دراکنهای این کشور در ابتدا تنها با دو توپ ۳۰ میلیمتری آدن مجهز بودند. با سقوط دیوار برلین و درگیریهای یوگسلاوی، این محدودیت در سال ۱۹۹۳ برداشته شد و موشکهای هوای-هوای بر روی فروندهای اتریشی نصب گردیدند.
فهرست اپراتورهای اصلی ساب ۳۵ دراکن سوئد ۵۴۴ فروند (شامل ۹۰ فروند J 35A، ۷۳ فروند J 35B، ۲۵ فروند 35C آموزشی، ۱۲۰ فروند J 35D، ۶۰ فروند S 35E بازدید، ۲۰۸ فروند J 35F و ۷۶ فروند J 35J ارتقا یافته) فنلاند ۵۰ فروند اتریش ۲۴ فروند دانمارک ۵۱ فروند مدرسه آموزش خلبانی ملی ایالات متحده ۶ فروند (خریداری شده از ذخیره هوایی دانمارک) بسیاری از فروندهای صادراتی در واقع هواپیماهای پیشین سوئدی بودند که بازسازی و به خریداران تحویل داده شدهاند.
پرواز درآورد. مدل J 35J تا دسامبر ۱۹۹۸ در خدمت فعال بود و پرواز پایانی آن در ژانویه ۱۹۹۹ ثبت گردید.
این فروندها هرگز به طور کامل منسوخ اعلام نشدند و پتانسیل ارتقا داشتند؛ به طوری که برخی برای پشتیبانی آموزشی از خریداران خارجی نگهداری شدند. عملکرد اپراتورهای خارجی نیز مسیر ارتقای فلهای خود را طی کرد؛ دانمارک و فنلند به ترتیب اف-۱۶ و اف/اِی-۱۸ هورنت خریداری کردند که اکنون هر دو در حال جایگزینی با اف-۳۵ لایتنینگ II هستند. اتریش نیز اکنون از جنگندههای تایفون یوروفایتر استفاده میکند.
دویست سال بیطرفی مسلحانه و استقلال صنعتی سوئد به مدت دویست سال سیاست بیطرفی مسلحانه را تداوم داد و از ورود مستقیم در دو جنگ جهانی خودداری کرد. این رویکرد در دهه ۲۰۰۰ با پیوستن به معاهدات دفاعی شمال اروپا دچار تحول شد و در نهایت در سال ۲۰۲۴، پس از تهاجم گسترده روسیه به اوکراین، سوئد عضو ناتو گردید. حفظ ارتش مستقل و زیرساختهای دفاعی بومی، مشابه مدل سوئیس، همیشه اولویت استراتژیک استکهلم بوده است.
این بیطرفی طولانیمدت، سوئد را به کوچکترین کشوری در جهان تبدیل کرد که توانایی طراحی، توسعه و تولید جت جنگنده پیشرفته را دارا است. هماکنون ساب گریپن در نسخه ارتقا یافته E/F، خواستار این میراث است. گریپن به طور خاص برای نیازمندیهای جغرافیایی و استراتژیک سوئد طراحی شده؛ یعنی قابلیت عملیات از فرودگاههای پراکنده، جادهها و باندهای موقت در جنگلهای وسیع، با هزینه نگهداری پایین و وابستگی به نیروی متخصص فنی.
این طراحی، ریشه در تجربیات دراکن و ویگن دارد. همنسلان دراکن در دوران جنگ سرد دراکن در ردهای از رهگیرهای کلاسیک جنگ سرد قرار میگیرد که شامل موارد زیر است کانوایر اف-۱۰۶ دلتا دارت سوخویی سو-۱۵ انگلیش الکتریک لایتنینگ میگ-۲۵ فاکسبت میگ-۳۱ فاکسهاند آوروک سیاف-۱۰۰ کاناک ساب ۳۵ دراکن ( 35 ) ریسک ژئوپلیتیکی احتمالی درگیری انفرادی با اتحاد شوروی یا روسیه، عامل محرک توسعه این صنعت در سوئد بوده است.
همین فلسفه امروز در طراحی گریپن نیز حیات دارد. در مقایسه، فنلند اگرچه فاقد پیچیدگیهای صنایع دفاعی سوئد است، اما دکترین پراکندگی عملیات و استفاده از باندهای موقت و جادهها را به شدت رعایت میکند. تا حدی که در سپتامبر ۲۰۲۴، نیروی هوایی آمریکا برای اولین بار دو فروند اف-۳۵ای را روی یک بزرگراه در فنلند فرود داد تا قابلیت عملیات توزیع شده را تست نماید.




