کوررنگی علل، انواع، علائم و روشهای تشخیص و کنترل کامل, کوررنگی یک اختلال بینایی است که در آن فرد قادر به تفکیک دقیق رنگها نیست، زیرا سلولهای مخروطی شبکیه که وظیفه پردازش نور و ارسال سیگنالهای رنگی به مغز را دارند، بهدرستی کار نمیکنند. این حالت معمولاً ناشی از جهش ژنتیکی و ارثی است، هرچند برخی بیماریهای چشمی، عفونتها یا مصرف داروهای خاص نیز میتوانند باعث آن شوند.
مکانیزم شکلگیری کوررنگی در چشم انسان سه نوع سلول مخروطی وجود دارد که هرکدام حساس به یک بازه طولموج خاص هستند مخروطهای L (حساس به قرمز، طولموج حدود ۵۶۰ نانومتر)، مخروطهای M (حساس به سبز، حدود ۵۳۰ نانومتر) و مخروطهای S (حساس به آبی، حدود ۴۲۰ نانومتر).
انواع کوررنگی بر اساس مخروطهای معیوب کوررنگی قرمز-سبز (رایجترین نوع) پروتانوپی (سرخکوری) عدم تشخیص قرمز؛ رنگها بهصورت سایههای آبی یا طلایی دیده میشوند. قهوههای تیره ممکن است با سبز یا نارنجی اشتباه گرفته شود. دوترانوپی (سبزکوری) عدم تشخیص سبز؛ طیف رنگی به آبی و طلایی محدود میشود. برخی سایههای قرمز با سبز و زرد با سبز روشن اشتباه گرفته میشوند.
پروتانومالی (کمبینی قرمز) قرمز بهصورت خاکستری تیره دیده میشود و هر رنگی حاوی قرمز تیرهتر از واقعیت به نظر میرسد. دوترانومالی (کمبینی سبز) حساسیت کاهشیافته به سبز؛ رنگهای آبی، زرد و طیفهای کمرنگ غلبه دارند. کوررنگی آبی-زرد (کمروید) تریتانوپی (آبیکوری) عدم تشخیص آبی؛ رنگها به قرمز، آبی روشن، صورتی و بنفش کمرنگ دیده میشوند.
تریتانومالی (کمبینی آبی) آبی بهصورت سبز دیده میشود و زرد یا بهندرت تشخیص داده میشود یا اصلا دیده نمیشود. انواع نادر و شدید تکرنگبینی مخروط آبی تنها مخروطهای S کار میکنند؛ رنگها بیشتر خاکستری دیده میشوند و معمولاً با فوتوفوبیا، نیستاگموس و نزدیکبینی همراه است. آکروماتوپسی (کامل) تمام مخروطها از کار افتادهاند؛ جهان بهصورت سایههای خاکستری دیده میشود.
علائم اصلی کوررنگی مشکل در تشخیص رنگها و سایههای مختلف اختلال در ادراک درجه روشنایی برخی رنگها بسیاری از افراد مبتلا از کودکی با این دید بزرگ شدهاند و متوجه اختلال خود نمیشوند بنابراین معاینههای دورهای چشم در کودکان و انجام تستهای استاندارد تشخیص کوررنگی اهمیت حیاتی دارد. علل و عوامل ریسک ارثی (ژنمند) شایعترین عامل، جهش در ژنهای موجود بر روی کروموزوم X است که بهصورت متنحی منتقل میشود.
چشمی (دژنراسیون ماکولا، گلوکوم، آب مروارید)، بیماریهای سیستمی (دیابت، آلزایمر، مولتیپل اسکلروزیس). تشخیص کوررنگی استاندارد طلایی تشخیص، تست ایشیهارا است.
در این آزمایش صفحات حاوی الگوی نقاط رنگی به بیمار نشان داده میشود که در میان آنها اعداد یا اشکال پنهان شدهاند. فرد باید بگوید چه چیزی میبیند؛ برخی صفحات فقط توسط افراد با دید طبیعی قابل خواندناند و برخی فقط توسط مبتلاهای کوررنگی. این تست بهویژه برای تشخیص کوررنگی قرمز-سبز کاربرد دارد. درمان و مدیریت در حال حاضر هیچ درمانی برای کوررنگی ارثی وجود ندارد.
اگر علت اکتسابی باشد (مثلاً دارو یا بیماری پایه)، درمان عامل اصلی میتواند بینایی رنگی را بهبود بخشد. عینکهای مخصوص کوررنگی (با فیلترهای نوری خاص) میتوانند کنتراست رنگها را افزایش دهند و تفکیک سایهها را در موارد خفیف آسانتر کنند، اما رنگهای جدیدی به دید اضافه نمیکنند و سلولهای مخروطی را ترمیم نمیکنند. استفاده از این عینکها باید با نظر پزشک چشمی انجام شود. سوالات متداول آیا کوررنگی ارثی است؟
بله، اکثریت موارد ناشی از جهش ژنتیکی هستند، هرچند بیماریها و داروها نیز میتوانند عامل شوند. تست کوررنگی برای کودکان در چه سنی پیشنهادی است؟ آزمایشهای استاندارد معمولاً از سن ۴ سالگی امکانپذیرند، زیرا کودک میتواند به سوالات پاسخ دهد. با این حال اولین معاینه جامع چشم باید زودتر (قبل از یک سالگی) انجام شود. محتوای این مقاله تنها برای افزایش اطلاعات عمومی است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا تجویز پزشکی نمیشود.
