شستشوی برنج پیش از پخت: از حذف میکروپلاستیک تا کاهش آرسنیک

به گزارش پایگاه خبری زومیت، سنت شستشوی برنج پیش از پخت در ایران و بسیاری از کشورهای آسیایی ریشه در سنتهای کهنه دارد و همچنان به عنوان یک مرحله ضروری در آشپزخانهها تلقی میشود. هدف اصلی این کار در گذشته، پاکسازی دانهها از گرد و غبار، حشرات، ریز سنگها و پوستههای باقیمانده پس از فرآیند کندن بوده است. اگرچه در واحدهای پردازش مدرن کنترل کیفیت بسیار دقیقتر شده، اما در بخشهایی که روشهای سنتی همچنان رایجند، شستشوی برنج باعث اطمینان خاطر مصرفکنندگان میگردد.
تحقیقات اخیر در سالهای گذشته ابعاد جدیدی از اهمیت این کار را آشکار ساختهاند. با افزایش کاربرد پلاستیک در زنجیره تأمین مواد غذایی، حضور ذرات میکروپلاستیک در غذاها ناگزیر شده است. مطالعات علمی نشان میدهند که شستشوی برنج پیش از پخت میتواند میزان این ذرات مضر را تا حد بیست درصد کاهش دهد. نکته جالب توجه این است که این آلودگی به نوع بستهبندی وابسته نیست و محققان دریافتند که تمام بستهبندیها سطحی از میکروپلاستیک در خود جای دادهاند.
برنج فوری یا نیمهپخته که فرآیند پردازش بیشتری را پشت سر گذاشته، حاوی حدود چهار برابر میکروپلاستیک برنج معمولی است. با این حال، شستشوی این نوع برنج پیش از پخت میتواند تا چهل درصد از آلایندههای پلاستیکی را حذف کند. این یافتی برای مصرفکنندگانی که به دلیل کمبود زمان از برنجهای آماده استفاده میکنند، اهمیت ویژه دارد.
آرسنیک در برنج تهدیدی پنهان که شستشوی میتواند کنترل کند
برنج به دلیل مکانیزم جذب ریشهای در محیطهای آبگیر، میزان قابل توجهی آرسنیک را در بافت خود انباشت میکند. سازمان بهداشت جهانی بارها نسبت به خطرهای مواجهه با این فلز سنگین هشدار داده است. بررسیهای محققان نشان میدهد که شستشوی کامل برنج میتواند حدود نود درصد آرسنیک موجود را حذف نماید، هرچند این فرآیند هزینهای نیز دارد مواد معدنی حیاتی مانند مس، آهن، روی و وانادیم نیز به میزان قابل توجهی از بین میروند.
برای افرادی که مصرف برنج در رژیم غذایی محدود است، از دست رفتن این مواد معدنی مشکل سلامتی جدی ایجاد نمیکند. اما در جوامعی که برنج غذا اصلی روزانه است، شستشوی مکرر میتواند در بلندمدت باعث کمبود معدنی شود. کارشناسان تغذیه توصیه میکنند که در کنار برنج، غلات متنوع دیگری مانند گندم، جو و کینوا نیز در برنامه غذایی گنجانده شود تا تعادل مواد معدنی برقرار بماند.
مطالعهای جداگانه که بر روی فلزات سنگین دیگر تمرکز داشته، نشان داده است شستشوی برنج میزان سرب و کادمیوم را نیز بین هفت تا بیست درصد کاهش میدهد. اگرچه این کاهش نسبت به آرسنیک کمتر به نظر میرسد، اما در جمعیتهایی که روزانه برنج میخورند، اثر تجمعی قابل توجهی دارد. سطح آرسنیک در برنج به متغیرهای زیادی از جمله محل کشت، رقم برنج و روشهای پخت وابسته است.
خطرات میکروبیولوژیک شستشوی برنج باکتریها را از بین نمیبرد
برخلاف تصور رایج، شستشوی برنج تأثیری بر محتوای باکتریایی محصول پخته نخواهد داشت، زیرا دمای بالای پخت کلیه باکتریها را از بین میبرد. اما دغدغه کارشناسان در مورد باکتری باسیلوس سرئوس است که اسپورهای مقاوم حرارت تولید میکند. پختن برنج این اسپورها را نابود نمیکند و اگر برنج پخته یا شستهشده برای مدت طولانی در دمای اتاق بماند، این اسپورها فعال شده و سموم مضر تولید میکنند.
این سموم با مجدد کردن یا پخت مجدد غیرفعال نمیشوند و میتوانند باعث مسمومیتهای جدی گوارشی شوند. بنابراین اصل اساسی ایمنی غذایی این است هرگز برنج شستهشده یا پخته را برای بیش از دو ساعت در دمای اتاق نگه ندارید. برنج پخته باید بلافاصله سرو شود یا به سرعت خنک شده و در یخچال حفظ گردد.
مطالعهای که در سال ۲۰۰۵ منتشر شده، بالاترین سطح آرسنیک را در برنجهای کشت شده در ایالات متحده آمریکا گزارش داده است. با این حال نباید فراموش کرد که آرسنیک تنها در برنج نه، بلکه در محصولات مشتق شده مانند بیسکویت، کیک، سبزیجات، جلبکهای دریایی و غذاهای دریایی نیز یافت میشود. این واقعیت نشان میدهد که تنوع غذایی و آگاهی از منبع مواد اول، استراتژی بهتری نسبت به حذف کامل برنج از رژیم غذایی است.
از دیدگاه علمی، روش پخت برنج نیز در تعیین سطح نهایی آلایندهها نقش تعیینکننده دارد. پخت با آب زیاد و ریختن آب اضافی (روش آبکشی) میتواند تا حد قابل توجهی آرسنیک را حذف کند، هرچند این روش نیز از دست رفتن ویتامینهای آبمحلی را به همراه دارد. ترکیبات آلی موجود در چای سبز و برخی ادویهها نیز در مطالعات ها قابلیت چله کردن آرسنیک و کاهش جذب آن را نشان دادهاند که میتواند رویکرد مکملی باشد.
در جمعبندی، شستشوی برنج پیش از پخت نه یک عادت سنتی محض، بلکه یک کارآمدی علمی با مزایا و هزینههای مشخص است. تصمیم به شستشو یا عدم شستشو باید بر اساس الگوی مصرف، نوع برنج، شرایط پردازش و اولویتهای سلامتی هر فرد یا خانواده اتخاذ گردد. آگاهی از مزایای حذف میکروپلاستیک و فلزات سنگین در برابر هزینه از دست رفتن مواد معدنی، به مصرفکننده قدرت تصمیمگیری آگاهانه میدهد.




