خطر نهان در تنگ‌هاي كوچك؛ چرا نبايد ماهي قرمز بخريم؟_مستطیل زرد

هر ساله با نزديك شدن به نوروز، بازار خريد ماهي قرمز رونق مي‌گيرد. اين ماهي كه به گفتن نمادي از سرزندگي و شادي شناخته مي‌بشود، در واقع گونه‌اي مهاجم با پيامدهاي جدي براي اكوسيستم‌هاي آبي است. در واقع ماهي‌هاي قرمز سال‌هاي طولاني است كه مهمان سفره هفت‌سين ما می باشند، موجودات كوچك و زيبايي كه نگهداري از آنها در خانه‌هاي امروزي ما كار ساده‌اي است. اما همين مهمانان قرمز و زيباي سفره هفت‌سين، يكي از دشمنان محيط‌زيست و آبزيان بومي كشور می باشند و مي‌توانند صدمات جبران‌ناپذيري داشته باشند. از‌سوي ديگر بسياري از كارشناسان محيط‌زيست اعتقاد دارند نبايد ماهي‌هاي قرمز را در محيط طبيعي رها كرد.

ماهي قرمز از چه گونه‌اي است؟

به نقل از تسنيم، ماهي قرمز (Carassius auratus) يكي از گونه‌هاي ماهيان آب شيرين است كه به خانواده كپورماهيان (Cyprinidae) تعلق دارد. اين ماهي طي قرن‌ها از گونه‌اي وحشي به ماهي زينتي تبديل شده است و امروزه در رنگ‌ها و اشكال گوناگون در آكواريوم‌ها و حوضچه‌هاي زينتي نگهداري مي‌بشود. ماهي قرمز با وجود ظاهر زيبا و بي‌خطرش، به دليل ويژگي‌هاي خاصي همانند سازگاري بالا، قوت تكثير زياد و توانايي زنده ماندن در شرايط گوناگون، به گفتن يك گونه مهاجم شناخته مي‌بشود.

ماهي قرمز بومي كدام كشورهاست؟

زيستگاه اصلي ماهي قرمز، رودخانه‌ها، درياچه‌ها و تالاب‌هاي شرق آسيا، به‌ويژه چين، ژاپن و برخي مناطق روسيه است. در چين، اين ماهي ابتدا به گفتن يك گونه خوراكي پرورش داده مي‌شد اما بعدها به گفتن ماهي زينتي محبوبيت پيدا كرد. با گذشت زمان، ماهي قرمز به نقاط گوناگون جهان منتقل شد و در بسياري از كشورها، به‌ويژه در اروپا و امريكا، به يك گونه مهاجم تبديل شد.

ماهي قرمز چطور داخل ايران شد؟

ماهي قرمز بيش از يك قرن پيش به گفتن يك گونه زينتي به ايران داخل شد و به تدريج جاي خود را در فرهنگ نوروزي باز كرد. از آن زمان، خريد و فروش اين ماهي به يكي از رسوم رايج شب عيد تبديل شد. امروزه، بيشتر ماهي‌هاي قرمز حاضر در بازار ايران در استخرهاي پرورشي داخل كشور تكثير مي‌شوند، اما برخي از آنها به دليل رهاسازي ناآگاهانه در رودخانه‌ها و درياچه‌ها، به زيست‌بوم‌هاي طبيعي راه پيدا كرده‌اند و علتاختلال در اعتدال اكولوژيكي شده‌اند.ماهي قرمز به دلايل مختلفي در ايران به گفتن گونه مهاجم شناخته مي‌بشود:

قوت سازگاري بالا: اين ماهي مي‌تواند در شرايط متنوعي زنده بماند، از آب‌هاي كم‌اكسيژن گرفته تا دماي متغير كه علتمي‌بشود بتواند در محيط‌هاي گوناگون رشد و گسترش يابد.

رقابت با گونه‌هاي بومي: ماهي قرمز با تغذيه از منبع های غذايي مشترك، علتكاهش منبع های براي ماهيان بومي شده و بقاي آنها را تهديد مي‌كند.

تخريب اكوسيستم: اين ماهي با جست‌وجو در بستر رودخانه و درياچه‌ها علتافزايش كدورت آب و از بين رفتن گياهان آبزي مي‌بشود كه براي حيات ساير گونه‌ها ضروري می باشند.

انتقال بيماري‌ها: ماهي قرمز مي‌تواند ناقل برخي از بيماري‌هاي خطرناك براي ساير آبزيان باشد كه تبدیل شيوع بيماري در جمعيت‌هاي ماهي‌هاي بومي مي‌بشود.

چرا نبايد ماهي قرمز را در طبيعت  رهاسازي كرد؟

يكي از رايج‌ترين اشتباهاتي كه بعد از پايان تعطيلات نوروز انجام مي‌بشود، رهاسازي ماهي‌هاي قرمز در رودخانه‌ها، درياچه‌ها و ساير منبع های آبي است. اين كار نه تنها كمكي به اين ماهي نمي‌كند، بلكه تهديدي جدي براي اكوسيستم‌هاي طبيعي محسوب مي‌بشود. بسياري از اين ماهي‌ها در طبيعت زنده مي‌همانند، تكثير مي‌شوند و علتتغيير در اعتدال اكولوژيكي مي‌شوند. در برخي كشورها، همانند استراليا و كانادا، ماهي قرمز به گفتن يكي از مخرب‌ترين گونه‌هاي مهاجم شناخته شده و عمل های جدي براي كنترل جمعيت آن صورت گرفته است.

خريد و فروش ماهي قرمز جرم محيط‌زيستي

سازمان حفاظت محيط‌زيست چندین دفعه نسبت به خريد، فروش و رهاسازي ماهي قرمز هشدار داده است. هرگونه تجارت و تكثير اين ماهي، به دليل تأثيرات مخرب آن بر اكوسيستم‌هاي طبيعي، مي‌تواند تبدیل آسيب‌هاي جبران‌ناپذيري بشود. در بسياري از كشورها، ورود، پرورش و فروش گونه‌هاي مهاجم جرم محسوب مي‌بشود و مجازات‌هايي براي آن در نظر گرفته شده است. در ايران نيز، كارشناسان محيط‌زيست توصيه مي‌كنند كه به جاي خريد ماهي قرمز، از نمادهاي جايگزين همانند گياهان زينتي براي سفره هفت‌سين منفعت گیری بشود.ماهي قرمز، هرچند ظاهري زيبا و دلنشین دارد، اما نگهداري و رهاسازي آن تهديدي براي محيط‌زيست محسوب مي‌بشود. اين گونه مهاجم با ورود به اكوسيستم‌هاي طبيعي، حيات گونه‌هاي بومي را به خطر مي‌اندازد و اعتدال زيستي را بر هم مي‌زند، بنابراين ضروري است كه مردم از خريد و نگهداري آن خودداري كرده و با انتخاب‌هاي جايگزين، به نگه داری طبيعت و منبع های آبي كشور كمك كنند.

پرورش ماهي قرمز  و خطرات زيست‌محيطي آن

پرورش ماهي قرمز غالبا در استخرهاي پرورش ماهي و قفس‌هاي توري انجام مي‌بشود، اما چندین دفعه ناظر عدم رعايت استانداردهاي پرورش به ويژه عدم رعايت نكات مربوط به قرنطينه و رها شدن ماهيان پرورشي و زينتي به اكوسيستم‌هاي طبيعي كشور بوده‌ايم. پرورش اين ماهي در قفس‌هاي توري نسبت به استخرهاي پرورش گمان آزاد شدن آن را در آب‌هاي داخلي كشور بالا مي‌­برد، به ويژه تخمك‌هاي لقاح يافته مولدين مي‌تواند از چشمه‌­هاي تورهاي پرورشي داخل محيط طبيعي بشود. متأسفانه نوع وحشي ماهي قرمز و گونه‌هاي نزديك به اين گونه (ساير گونه‌هاي جنس Carassius) در برخي سيستم‌­هاي آبي كشور همانند تالاب انزلي، درياچه هامون و درياچه نئور اردبيل تبديل به گونه غالب و مشكل‌ساز شده‌اند.